राजकारणातील मुख्य विचारधारा, डावी विचारधारा विरुद्ध उजवी विचारधारा - जागतिक राजकारणाचा पाया आणि तिसरी अर्थात Centrisam..! ( ब्रिटन आणि फ्रान्स ) -

Spread the love

विशेष विश्लेषण
जगातील कोणत्याही देशाचे राजकारण पाहिले, तर तिथे प्रामुख्याने दोन शब्द वारंवार ऐकायला मिळतात — डावी विचारधारा (Left-wing) आणि उजवी विचारधारा (Right-wing). जगातील बहुतांश सरकारे याच दोन प्रमुख विचारांभोवती फिरताना दिसतात.
पण हे दोन राजकीय ध्रुव नक्की काय आहेत? जगावर यांचाच प्रभाव का आहे? आणि या दोघांव्यतिरिक्त तिसरी काही विचारधारा अस्तित्वात आहे का? जाणून घेऊया सविस्तर..!

१. डावी विरुद्ध उजवी विचारधारा – मुख्य फरक
राजकीय विचारसरणीतील ही विभागणी १८ व्या शतकातील फ्रेंच क्रांती (१७८९) दरम्यान झाली. त्याकाळी फ्रान्सच्या संसदेत राजाच्या डाव्या बाजूला ‘बदलाव आणि समानता’ इच्छिणारे लोक बसायचे, तर उजव्या बाजूला ‘पारंपारिक सत्ता आणि राजा’ यांचे समर्थन करणारे बसायचे. तिथूनच या शब्दांचा उगम झाला..!

डावी विचारधारा (Left-wing) | उजवी विचारधारा (Right-wing)
मूळ संकल्पना –

लेफ्ट विंग – सामाजिक समानता, बदल आणि प्रगतीशील विचार. Right विंग -परंपरा, राष्ट्रवाद आणि सामाजिक स्थिरता.
अर्थव्यवस्था सरकारी नियंत्रण, श्रीमंतांवर जास्त कर आणि गरिबांचे कडावी विचारधारा विरुद्ध उजवी विचारधारा,जागतिक राजकारणाचा पाया आणि तिसरा मार्ग..!

डावी विचारधारा (Left-wing) | उजवी विचारधारा (Right-wing)
मूळ संकल्पना – (L)सामाजिक समानता, बदल आणि प्रगतीशील विचार. (R)परंपरा, राष्ट्रवाद आणि सामाजिक स्थिरता.(L)
अर्थव्यवस्था सरकारी नियंत्रण, श्रीमंतांवर जास्त कर आणि गरिबांचे कल्याण. (R)मुक्त बाजारपेठ (Free Market), उद्योगस्नेही धोरणे आणि कमी कर..!(L)
समाजरचना धर्मापेक्षा धर्मनिरपेक्षतेला (Secularism) जास्त महत्त्व.(R)संस्कृती, धर्म आणि पारंपारिक मूल्यांचे जतन.
व्याख्या (L) समाजवाद (Socialism), साम्यवाद (Communism).(R) भांडवलशाही (Capitalism), रुढीवाद (Conservatism).

२. संपूर्ण जगात याच विचारधारांवर सरकारे का स्थापन होतात?
जगभरातील राजकीय सत्ता प्रामुख्याने या दोनच गटांत विभागली जाण्याची तीन मुख्य कारणे आहेत..!

मानवी स्वभावातील दोन मूलभूत दृष्टिकोन – मानवी समाजात नेहमी दोन वर्ग असतात — एक वर्ग ज्याला बदल आणि समानता हवी असते (डावे), आणि दुसरा वर्ग ज्याला सुरक्षा, संस्कृती आणि आर्थिक स्वातंत्र्य हवे असते (उजवे)..!

*भांडवलशाही विरुद्ध समाजवाद – आर्थिक व्यवस्था कशी असावी, यावर जगात दोनच मोठे पर्याय उपलब्ध आहेत. संपत्तीचे वाटप सरकारने करावे (डावे) की उद्योजकांना स्वातंत्र्य द्यावे (उजवे).

द्विपक्षीय राजकीय व्यवस्था – लोकशाहीत मते विभागली जातात. राजकीय पक्षांना सत्ता मिळवण्यासाठी स्पष्ट भूमिका घ्यावी लागते, ज्यामुळे ते आपोआप एका ध्रुवाकडे झुकतात.

३. याव्यतिरिक्त ‘तिसरी विचारधारा’ कोणती आहे ?
होय, डाव्या आणि उजव्या विचारांच्या पलीकडेही राजकीय विचारसरणी अस्तित्वात आहेत. त्यांना प्रामुख्याने खालील प्रकारांत पाहिले जाते –

अ.Centrism आणि The Third way

ही डावी आणि उजवी या दोन्ही विचारसरणींचा सुवर्णमध्य साधणारी विचारधारा आहे.
यामध्ये डाव्या विचारसरणीची सामाजिक सुरक्षा व न्याय आणि उजव्या विचारसरणीची मुक्त अर्थव्यवस्था व व्यापार स्वातंत्र्य एकत्र केले जाते.
ब्रिटनचे माजी पंतप्रधान टोनी ब्लेअर आणि फ्रान्सचे अध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी या तिसऱ्या मार्गाचा वापर करून सरकार चालवले आहे..!

ब. लिबर्टेरियनवाद (Libertarianism)
ही विचारधारा वैयक्तिक स्वातंत्र्य आणि अत्यल्प सरकारी हस्तक्षेप यावर भर देते. सरकारचा काम फक्त कायदा-सुव्यवस्था सांभाळणे असावे, त्यांनी व्यवसाय किंवा वैयक्तिक आयुष्यात हस्तक्षेप करू नये, असे हे मानतात..!

क. पर्यावरणवाद / ग्रीन पॉलिटिक्स (Green Politics)
डाव्या किंवा उजव्या मुद्द्यांपेक्षा पर्यावरण रक्षण, शाश्वत विकास आणि हवामान बदल या मुद्द्यांना केंद्रस्थानी ठेवून ही विचारधारा काम करते. युरोपमधील अनेक देशांत ग्रीन पार्टीज सत्तेत भागीदार आहेत..!

डावी विचारधारा – समानतेवर भर देते, उजवी विचारधारा – परंपरा आणि स्वातंत्र्यावर भर देते, तर तिसरी विचारधारा – (केंद्रवाद) व्यावहारिक समन्वयावर भर देते. आजच्या आधुनिक काळात अनेक देश या तिन्हींचा मेळ घालून पुढे जाण्याचा प्रयत्न करत आहेत..!लोक कल्याण. मुक्त बाजारपेठ (Free Market), उद्योगस्नेही धोरणे आणि कमी कर.

डावी विचारधारा -समाजरचना धर्मापेक्षा धर्मनिरपेक्षतेला (Secularism) जास्त महत्त्व.

उजवी विचारधारा – संस्कृती, धर्म आणि पारंपारिक मूल्यांचे जतन.
१. समाजवाद (Socialism), साम्यवाद (Communism). भांडवलशाही (Capitalism), रुढीवाद (Conservatism).
२. संपूर्ण जगात याच विचारधारांवर सरकारे का स्थापन होतात?
जगभरातील राजकीय सत्ता प्रामुख्याने या दोनच गटांत विभागली जाण्याची तीन मुख्य कारणे आहेत..!

भांडवलशाही विरुद्ध समाजवाद – आर्थिक व्यवस्था कशी असावी, यावर जगात दोनच मोठे पर्याय उपलब्ध आहेत. संपत्तीचे वाटप सरकारने करावे (डावे) की उद्योजकांना स्वातंत्र्य द्यावे (उजवे).

३. याव्यतिरिक्त ‘तिसरी विचारधारा’ कोणती आहे ?
डाव्या आणि उजव्या विचारांच्या पलीकडेही राजकीय विचारसरणी अस्तित्वात आहेत. त्यांना प्रामुख्याने खालील प्रकारांत पाहिले जाते –
अ. Centrism आणि The Third वय ही डावी आणि उजवी या दोन्ही विचारसरणींचा सुवर्णमध्य साधणारी विचारधारा आहे.
यामध्ये डाव्या विचारसरणीची सामाजिक सुरक्षा व न्याय आणि उजव्या विचारसरणीची मुक्त अर्थव्यवस्था व व्यापार स्वातंत्र्य एकत्र केले जाते.
ब्रिटनचे माजी पंतप्रधान टोनी ब्लेअर आणि फ्रान्सचे अध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी या तिसऱ्या मार्गाचा वापर करून सरकार चालवले आहे..!